W umowie o pracę wyraźnie jest napisane: zatrudniony na stanowisku nauczyciela oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej. Proszę o ocenę, bo nie ma spójności pomiędzy głosami prawników.

Odpowiedź:

Na wstępie niniejszej odpowiedzi należy zauważyć, że niejasność stanu prawnego w przedmiotowej sytuacji bierze się właśnie z braku wyraźnych przepisów. Ponadto należy także podnieść, że rozbieżność w opiniach prawnych w omawianej sytuacji jest związana z przyjętym w nich priorytetem wykładni; czy pierwszeństwo zyskuje specyfika organizacji pracy i nauczania w szkołach i placówkach oświatowych, czy też formalnie interpretowane przepisy prawa pracy.

Pierwszy sposób dokonywania wykładni odwołuje się do treści art. 61 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) - dalej u.s.o., z którego wynika, że struktura organizacyjna szkoły podstawowej obejmuje klasy I-VI. Resort edukacji stoi na stanowisku, że w świetle przepisów ustawy o systemie oświaty oddział przedszkolny nie wchodzi w skład struktury organizacyjnej (klas) szkoły podstawowej. Szkoła podstawowa, w której utworzono oddział przedszkolny, stanowi specyficzną jednostkę noszącą w pewnym stopniu cechy zespołu. Oddział przedszkolny w szkole podstawowej zachowuje odrębności programowe, a kształcenie i wychowanie w nim jest zorganizowane odmiennie niż w oddziałach szkoły podstawowej, na zasadach odnoszących się do oddziału przedszkola, tj. zgodnie z ramowym statutem przedszkola. Ramowe plany nauczania nie dotyczą nauczycieli prowadzących zajęcia w oddziale przedszkolnym. W związku z tym nauczyciele oddziałów przedszkolnych funkcjonują w ramach organizacji pracy przedszkola i stąd wywodzą skutki prawne dotyczące swego zatrudnienia (urlop wypoczynkowy w wymiarze 35 dni udzielany zgodnie z planem urlopów).

Drugi sposób interpretowania odnosi się do prostego podziału stron stosunku pracy, tj. do pracodawcy i pracownika. W omawianej sprawie wątpliwość dotyczy ustalenia pracodawcy dla nauczyciela oddziału przedszkolnego. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. Tak więc w przedmiotowej sprawie dla nauczyciela oddziału przedszkolnego przymiot pracodawcy posiada szkoła podstawowa, gdyż z nią nauczyciel nawiązał stosunek pracy. Zresztą owa "odrębność organizacyjna" oddziału przedszkolnego, na którą powołuje się resort edukacji, nie jest tak bardzo wyrazista, skoro na podstawie art. 14 ust. 1 u.s.o. wychowanie przedszkolne może być realizowane w oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych. Ponadto z § 5 ust. 6 załącznika nr 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz. U. Nr 61, poz. 624) wynika, że w szkole (podstawowej - przyp. autora) mogą być tworzone oddziały przedszkolne realizujące program wychowania przedszkolnego. Z tego sposobu interpretacji przepisu wynika, że jeżeli nauczyciel oddziału przedszkolnego zatrudniony został w szkole podstawowej (a z zacytowanych powyżej przepisów w tym akapicie wynika, że są co do tego możliwości prawne), to jest on nauczycielem szkoły podstawowej ze wszelkimi tego faktu następstwami (urlop wypoczynkowy w czasie ferii, obowiązek wykonywania dodatkowych zajęć o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 lit. a i b KN).

Z zarysowanego stanu prawnego wynika, że za normami regulującymi organizację nauczania przedszkolnego nie poszły normy regulujące status prawny nauczycieli tychże oddziałów. Zresztą nawet normy organizacyjne tychże nie są do końca przejrzyste skoro nie regulują kwestii działania oddziałów przedszkolnych np. w okresie, kiedy szkoła jako placówka feryjna nie funkcjonuje (wakacje).

Ze względu na brak stosownych regulacji w obowiązującym prawie nie da się autorytatywnie wskazać, który z przyjętych sposobów wykładni jest bezwzględnie wiążący, gdyż tak za jednym, jak i drugim przemawiają określone argumenty prawne. Można przychylać się do stanowiska resortu edukacji, który oddziały przedszkolne traktuje jako części przedszkola funkcjonujące w budynkach szkół, jednak trzeba pamiętać, że jest to stanowisko oparte o ułomne - na gruncie obowiązującego prawa - argumenty prawne. Z całą pewnością należy zauważyć, że w omawianej sprawie mamy do czynienia z luką prawną, która może być usunięta jedynie w drodze legislacji bądź też w drodze orzeczenia sądu pracy wydanego na podstawie art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego, tj. w odpowiedzi na żądanie nauczyciela ustalenia istnienia stosunku pracy.